KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN

      28

Immanuel Kant. “Cảm năng học rất nghiệm” trong Phê phán lý tính đơn thuần (Kritik der Reinen Vernunft). Bùi Văn phái nam Sơn dịch và chú giải. Nxb. Văn học, 2004. | Phiên phiên bản điện tử đăng trên victaland.com.vn đã gồm sự được cho phép của dịch giả.

Bạn đang xem: Không gian và thời gian

*

Mục lục

1. Dẫn nhập

2. Về không gian

3. Về thời gian

4. Giải thích

5. Thừa nhận xét thông thường và kết luận

Trái ngược với lý thuyết này của mình – quá nhậntính thực tại thường nghiệmnhưng bác bỏtính thực tại tuyệt vời và hoàn hảo nhất và vô cùng nghiệmcủa thời gian –, tôi được nghe chủ kiến phản chưng khá nhất trí của những vị bao gồm đầu óc cùng tôi nhận ra rằng chủ ý ấy cũng có thể có một cách tự nhiên nơi mọi người đọc vốn không quen với những nhận định trên đây của tôi.

Luận cứ phản chưng ấy như sau: những sự biến hóa là gồm thực (chính sự thay đổi những hình tượng của riêng biệt ta đã chứng tỏ điều này, mặc dù người ta muốn lắc đầu mọi hiện tượng bên phía ngoài lẫn những sự đổi khác của chúng). Nhưng đầy đủ sự thay đổi đều chỉ có thể có được vào thời gian, nên thời hạn là loại gì tất cả thực. (etwas Wirkliches).

Trả lời luận cứ này không có gì khó. Tôi vượt nhận toàn cục lập luận ấy ở vị trí thời gian là chiếc gì tất cả thực, như là mô thức gồm thực của trực quan mặt trong. Như vậy, thời gian có tínhthực tại công ty quanxét về phương diện kinh nghiệm tay nghề bên trong, tức là, tôi thực sự có biểu tượng về thời hạn và tương tự như có các quy địnhcủa tôibên trong thời gian. Dẫu vậy thời giankhôngđược xem là có thực như là đối tượng, mà như làphương cách hình tượng vềchính bản thân tôi nhưvềmột đối tượng. Nhưng nếu tôi có thể trực quan lại chính phiên bản thân tôi hay như là 1 sinh thứ nào không giống trực quan liêu tôimà không tồn tại điều khiếu nại này của cảm năng, thì tức thì trong chính những quy định được ta hình dung như là các sự biến hóa hứa hứa hẹn sẽ mang về một nhận thức, hình tượng về thời gian – cùng cả hình tượng về sự biến đổi – cũng trở thành không hề xuất hiện trong nhận thức đó. Mang lại nên, tính thực tại hay nghiệm của thời hạn vẫn trường tồn như là điều kiện cho mọi tay nghề của bọn chúng ta. Còn tính thực tạituyệt đối, qua các điều đã trình bày trên đây, là không thể chấp thuận cho thời gian được.Thời gian ko gì khác rộng là tế bào thức của trực quan bên trong của bọn chúng ta<1>. Nếu bạn ta mang đi đk đặc thù của cảm năng họ ra ngoài trực quan mặt trong, định nghĩa về thời gian cũng biến thành biến mất, bởi vì nó không nối sát với bản thân những đối tượng người dùng mà chỉ vớichủ thểđang trực quan đa số đối tượng.

Xem thêm: Giường Gỗ Keo Có Tốt Không ? Giường Ngủ Gỗ Keo Có Tốt Không

Nhưng tại sao khiến cho luận cứ phản chưng trên gồm sự nhất trí mang đến như vậy, – nhất là từ những người dân không đưa ra được luận cứ thuyết phục làm sao để bác bỏ lại đạo giáo về ý thể tính của không khí – là như sau: họ không mong muốn có thể chứng tỏ được một cách hiển nhiên tính thực tại tuyệt đối của ko gian, vì chủ yếu thuyết duy trung tâm đã hạn chế lại họ, từ đó tính thực tại của rất nhiều đối tượng bên ngoài không thể như thế nào được chứng minh một bí quyết chặt chẽ; ngược lại, tính thực trên của đối tượng người tiêu dùng thuộc giác quan bên trong của họ (về bao gồm tôi với trạng thái nội tâm của tôi) là rõ ràng trực tiếp thông qua ý thức. Nếu cái trước <đối tượng bên ngoài> rất có thể chỉ là 1 ảo tượng đối kháng thuần (ein blosser Schein) thì cái trong tương lai <đối tượng của tri giác phía bên trong của ta>, theo ý họ, là dòng gì tất cả thực cần thiết chối bào chữa được. Mặc dù nhiên, chúng ta không thấy rằng, cả nhị – mặc dù ta không được phép từ chối tính thực tại của chúng như thể những hình tượng –đều ở trong về hiện tại tượng, là loại lúc nào cũng có hai mặt: một mặt, đối tượng người dùng được coi như mãi sau tự-thân (không xét đến phương cách chủ quan để trực quan bọn chúng và chính vì thế tính hóa học của vật-tự thân này như thế nào là điều còn hoàn toàn nghi vấn – problematisch); với mặt khác, đối tượng người dùng được xem xét theo mô thức của trực quan liêu về đối tượng; tế bào thức này sẽ không thể được search thấy nơi đối tượng người sử dụng tự-thân nhưng mà trong công ty là vị trí nó lộ diện ra; mô thức của trực quan liêu này là gồm thực cùng tất yếu thuộc về đối tượng người tiêu dùng xét nhưhiện tượng.

Tóm lại,thời gianvà ko gianlà nhị nguồn thừa nhận thức, từ đó ta rất có thể rút ra mọi nhận thức tổng thích hợp tiên nghiệm không giống nhau, mà số 1 là Toán học đã đưa về điển hình tỏa nắng rực rỡ về phương diện những nhận thức về không khí và về các quan hệ của không gian. Cả nhì – ko gian-thời gian – gộp thông thường lại là các mô thức đơn thuần của số đông trực quan cảm tính, với qua đó tạo cho những mệnh đề tổng hòa hợp tiên nghiệm rất có thể có được. Nhưng các nguồn dìm thức tiên nghiệm này cũng qua đótự xác địnhcác tinh ma giới của chính mình (chỉ là các điều kiện của cảm năng), tức, chúng chỉ tương quan đến những đối tượng người sử dụng trong chừng đỗi chúng được coi như xét như lànhững hiện tại tượngchứ không miêu tả điều gì về mọi vật-tự thân cả. Chỉ bao gồm những hiện tượng lạ mới là lãnh vực đến tính hiệu lực của chúng, còn giả dụ đi ra phía bên ngoài lãnh vực này, ta sẽ không tồn tại sự thực hiện khách quan nào về chúng được cả. Vả lại, tính thực tại này của không gian và thời gian cũng ko đụng va gì mang lại tính kiên cố (Sicherheit) của nhấn thức khiếp nghiệm, vì ta gồm xác tín về dìm thức kinh nghiệm, cho dù các mô thức này nối liền với bản thân hồ hết vật-tự thân hay chỉ nối sát một giải pháp tất yếu hèn với trực quan tiền của ta về phần lớn sự thứ này. Ngược lại, phần lớn người khẳng định tính thực tạituyệt đốicủa không khí và thời gian – coi nó mãi sau như là bạn dạng thể (subsistierend) giỏi chỉ như thể tùy thể (inhrierend) – phần lớn sẽ chạm mặt phải sự không tốt nhất trí với những nguyên tắc của bản thân gớm nghiệm. Bởi, ví như họ đưa ra quyết định theo quan điểm trước (đây là phái phần đông nhà phân tích tự nhiên có xu hướng toán học), họ đề nghị giả định có haivật tưởng tượng (Undinge)vừa vĩnh cửu vừa vô vàn (không gian và thời gian) đang tồn trên (dù không phải cái gì gồm thực) chỉ để bao chứa cục bộ những gì gồm thực ở trong chúng. Còn nếu chọn phái thứ hai (phái của phòng nghiên cứu thoải mái và tự nhiên có xu hướng siêu hình học) thì không gian và thời hạn chỉ có mức giá trị với chúng ta như làcác mọt quan hệcủa những hiện tượng lạ (bên cạnh nhau trong không khí và kế tiếp nhau trong thời gian), nhưng bị trừu tượng hóa khỏi kinh nghiệm tay nghề và trong tâm trạng bị tách rời này, những mối quan hệ tình dục ấy được hình dung một phương pháp hỗn độn; chúng ta ắt phải không đồng ý giá trịtiên nghiệmcủa những học thuyết toán học tập về số đông sự vật bao gồm thực (chẳng hạn trong không gian), hoặc ít nhất là phủ nhận tính xác tínhiển nhiêncủa toán học, bởi vì sự xác tín này không thể dành được bằng con đường hậu nghiệm. | Theo ý kiến này, các khái niệmtiên nghiệmvề không gian và thời gian chỉ là các thành phầm của trí tưởng tượng, bởi vì – theo họ, bắt đầu thực sự của chúng buộc phải được tra cứu trongkinh nghiệm, tuy thế từ các mối dục tình bị trừu tượng hóa, trí tưởng tượng đã chế tạo ra ra một cái gì tuy có chứa đựngcái phổ biếnvề những mối quan hệ nam nữ trên nhưng mà cái thông dụng ấy ko thể đạt được nếu không tồn tại những số lượng giới hạn vốn gắn sát với các quan hệ ấy do bản tính tự nhiên và thoải mái . ý kiến trước có ưu thế là vẫn để ngỏ lãnh vực hiện tượng kỳ lạ cho những xác định toán học. Mà lại cũng chính những điều khiếu nại này gây cho họ nhiều lúng túng khi giác tính hy vọng đi thoát ra khỏi lãnh vực này. Cách nhìn sau có ưu điểm là các hình tượng về không khí và thời gian không gây trở ngại đến họ khi họ muốn phán đoán về phần lớn đối tượng, chưa phải như những hiện tượng mà chỉ trong mối quan hệ với giác tính; tuy vậy họ lại không thể đưa ra được cơ sở cho khả thể của nhận thức toán học tập tiên nghiệm (vì chúng ta thiếu một trực quan tiên nghiệm có mức giá trị thực sự và khách quan), tương tự như không thể mang về sự độc nhất vô nhị trí tất yếu trong số những mệnh đề tay nghề với rất nhiều mệnh đề toán học. Trong thuyết của bọn họ về phiên bản tính thực thụ của hai mô thức nguyên thủy này của cảm năng, hai khó khăn trên đầy đủ được tự khắc phục.

Sau cùng, Cảm năng học hết sức nghiệm không thể khái quát cái gì nhiều hơn thế làhai yếu ớt tố này, đó làkhông gianvàthời gian; điều đó là rõ ràng, vì tất cả mọi tư tưởng khác ở trong về cảm năng, bao gồm cả khái niệm vềsự vận độnglà quan niệm hợp độc nhất vô nhị hai định nghĩa trên lại cùng với nhau, đều cần lấy một cái nào đó có tínhthường nghiệmlàm chi phí đề. Vị khái niệm về việc vận cồn phải có tiền đề là tri giác về đồ vật gi đang vận động. Trongkhông gian, xét khu vực tự thân nó, không có cái gì vận tải cả: vì chưng vậy, dòng vận động yêu cầu là cái gì chỉ được tìm kiếm thấythôngquakinh nghiệm nghỉ ngơi trong ko gian, tức là một dữ kiện thường xuyên nghiệm. Cũng thế, Cảm năng học hết sức nghiệm cần thiết tính có mang vềsự biến hóa đổivào trong số các dữ kiện tiên nghiệm của chính nó được: vì bản thân thời hạn thì không thay đổi gì, cùng chỉ tất cả cái gì ởtrongthời gian new biến đổi. Vì thế ở đây phải cótri giácvề một chiếc tồn tại như thế nào đó cũng giống như về sự tiếp diễn của những quy định của nó, bởi đó, yên cầu phải cókinh nghiệm.